| |
Der Berg hinter Pompeji war in römischer Zeit nicht
als gefährlich angesehen. worden. Auf Darstellungen hat er eine andere
Form als nach dem Ausbruch von 70 und dem späteren von 1631, die
die heutige Höhe und Form erschufen.
Noch am Morgen des 24. August des Jahres 831 a.u.c. war die Welt in Pompeji
in Ordnung. Keiner ahnte etwas von der bevorstehenden Tragödie, obwohl es
schon Tage zuvor einige kleinere Erdbeben gegeben hatte. Das waren aber
kleine Erdbeben gewesen, nicht so schlimm wie damals vor 14 Jahren, als
Pompeji und die gesamte Gegend am Golf von Neapolis beschädigt wurde. Für
die Pompejianer war der Vesuv ein ganz normaler Berg. Die Stadtbewohner
ahnten nichts von dem vernichtenden Potenzial des ruhenden Vulkans. Also
ging man an jenem lauen Sommermorgen wie gewöhnlich seinem Handwerk nach und
in den Küchen wurde gerade das Essen vorbereitet, als um 10.00 Uhr der Knall
einer gewaltigen Explosion die Bewohner zusammenfahren ließ. Viele stürzten
auf die Straßen, um zu sehen, was passiert war und diejenigen, die zum 10
Kilometer entfernten Vesuv aufsahen, bot sich ein schrecklicher Anblick. Der
Vulkan hatte einen neuen Krater freigesprengt, der Gipfel des Berges war
verschwunden. An dessen Stelle schossen riesige Lavafontänen in den Himmel
und bildeten große Ströme, die sich in Richtung Meer wälzten. Sie
liefen auf Herkulaneum zu und würden Pompeji nicht erreichen. Glühende Felsbrocken rollten die Flanken des Berges hinunter. Nur kurze Zeit
später wurde aus dem feurigen Rot eine riesige, schwarze, pinienförmige
Wolke, die drohend den Himmel verdunkelte. In der Stadt wurde der Tag zur
Nacht. Kurz darauf setzte ein leichter Regen aus kleinen Steinen,
sogenannten Lapilli, und Aschen ein, der sich schnell zu einem
infernalischen Chaos steigerte. Die Menschen suchten Schutz in ihren
Häusern, oder versuchten mit ihren wertvollsten Besitz in Richtung Meer
zu flüchten. Weiße Asche (Bims) prasselte mit ohrenbetäubendem Lärm auf die Dächer
und das Pflaster, dazu das rhythmische Grollen des Berges, der nun vermehrt
auch größere Steine und glühende Lava auf die Stadt herabregnen ließ.
Giftige Dämpfe strömten wie eine Lawine die Hänge des Vulkans hinunter. Das
musste der Zorn der Götter sein, der Weltuntergang. Ratlose Panik
verbreitete sich unter der Bevölkerung.
Bis zum Nachmittag war die Stadt unter einer 2,5 Meter dicken Bimsschicht
begraben. Dächer zerbarsten unter der Last der Vulkanasche und stürzen ein.
Zahllose Menschen fanden den Tod in ihren Häusern. Andere starben auf den
Straßen, in dem verzweifelten Bemühen die Stadt zu verlassen.
Gegen Abend dann, endete das unaufhörliche Bombardement. Die Leute kehrten
zurück um zu retten, was zu retten war. Ein verhängnisvoller Fehler! In der
Nacht zum 25. August kam die alles vernichtende Fracht. Eine Glutwolke (pyroclastische
Wolke) aus
heißer Asche und giftigen Dämpfen ging über Pompeji nieder und löschte aus,
was noch lebte. Die Menschen erstickten, verbrannten und wurden schnell
unter Asche begraben.
Insgesamt wurden Millionen von Tonnen vulkanischen Gesteins und Aschen in
die Luft geschleudert und regneten im Umkreis von 70 km nieder. Vier Tage
lang hielten die Eruptionen an. Pompeji wurde unter einer 5 Meter dicken
Schicht aus Bims, Lapilli und Aschen begraben.
Im Laufe der Zeit verwesten die Körper der Verschütteten bis auf die
Skelette und hinterließen Hohlräume in der festgebackenen Lava. Die Forscher
unserer Zeit gießen diese grausigen Formen mit Gips aus.
Der Todeskampf der
Pompejianer blieb so für die Nachwelt erhalten, bis ins letzte Detail. Mehr
als 2000 Tote wurden bis jetzt entdeckt.
Dass wir heute etwas über den Hergang der Katastrophe wissen verdanken wir
nicht nur den Wissenschaftlern unserer Zeit, sondern auch einem Augenzeugen.
Plinus der Jüngere erlebte die Katastrophe von Misenum aus, ca. 25 Kilometer
vom Vesuv entfernt. Er berichtete später in
2 Briefen (Übersetzung - Originale
s. unten) dem Historiker
Tacitus, was geschehen war.
Daniel und Manuela
Weitere Ausbrüche des Vesuvs - Somma
Die Wiederentdeckung
und Ausgrabung in Pompeji
Notiz bei Seneca über das Erdbeben von 62
Pompeios,
celebrem Campaniae urbem, in quam ab altera parte Surrentinum Stabianumque
litus, ab altera Herculanense conueniunt et mare ex aperto reductum amoeno
sinu cingunt, consedisse terrae motu, uexatis quaecumque adiacebant
regionibus, Lucili, uirorum optime, audiuimus, et quidem hibernis diebus,
quos uacare a tali periculo maiores nostri solebant promittere.
Nonis Februariis hic fuit motus Regulo et Verginio
consulibus, qui Campaniam, numquam securam huius mali, indemnem tamen et
totiens defunctam metu, magna strage uastauit. Nam et Herculanensis oppidi
pars ruit dubieque stant etiam quae relicta sunt, et Nucerinorum colonia,
ut sine clade, ita non sine querela est. Neapolis quoque priuatim multa,
publice nihil amisit leuiter ingenti malo perstricta; uillae uero prorutae,
passim sine iniuria tremuere.
Adiciuntur his illa: sexcentarum ouium gregem
exanimatum et diuisas statuas, motae post hoc mentis aliquos atque
impotentes sui errasse. Quorum ut causas excutiamus, et propositi operis
contextus exigit et ipse in hoc tempus congruens casus.
Briefe des Plinius über den Ausbruch von 79
C. PLINIUS TACITO
SUO S.
(1) Petis ut tibi avunculi
mei exitum scribam, quo verius tradere posteris possis. Gratias ago; nam
video morti eius si celebretur a te immortalem gloriam esse propositam. (2)
Quamvis enim pulcherrimarum clade terrarum, ut populi ut urbes memorabili
casu, quasi semper victurus occiderit, quamvis ipse plurima opera et mansura
condiderit, multum tamen perpetuitati eius scriptorum tuorum aeternitas
addet. (3) Equidem beatos puto, quibus deorum
munere datum est aut facere scribenda aut scribere legenda, beatissimos vero
quibus utrumque. Horum in numero avunculus meus et suis libris et tuis erit.
Quo libentius suscipio, deposco etiam quod iniungis.
(4) Erat Miseni classemque
imperio praesens regebat. Nonum Kal. Septembres hora fere septima mater mea
indicat ei apparere nubem inusitata et magnitudine et specie. (5)
Usus ille sole, mox frigida, gustaverat iacens studebatque; poscit soleas,
ascendit locum ex quo maxime miraculum illud conspici poterat. Nubes -
incertum procul intuentibus ex quo monte; Vesuvium fuisse postea cognitum
est - oriebatur, cuius similitudinem et formam non alia magis arbor quam
pinus expresserit. (6) Nam longissimo velut
trunco elata in altum quibusdam ramis diffundebatur, credo quia recenti
spiritu evecta, dein senescente eo destituta aut etiam pondere suo victa in
latitudinem vanescebat, candida interdum, interdum sordida et maculosa prout
terram cineremve sustulerat. (7) Magnum
propiusque noscendum ut eruditissimo viro visum. Iubet liburnicam aptari;
mihi si venire una vellem facit copiam; respondi studere me malle, et forte
ipse quod scriberem dederat. (8) Egrediebatur
domo; accipit codicillos Rectinae Tasci imminenti periculo exterritae - nam
villa eius subiacebat, nec ulla nisi navibus fuga -: ut se tanto discrimini
eriperet orabat. (9) Vertit ille consilium et
quod studioso animo incohaverat obit maximo. Deducit quadriremes, ascendit
ipse non Rectinae modo sed multis - erat enim frequens amoenitas orae -
laturus auxilium. (10) Properat illuc unde alii
fugiunt, rectumque cursum recta gubernacula in periculum tenet adeo solutus
metu, ut omnes illius mali motus omnes figuras ut deprenderat oculis
dictaret enotaretque.
(11) Iam navibus cinis
incidebat, quo propius accederent, calidior et densior; iam pumices etiam
nigrique et ambusti et fracti igne lapides; iam vadum subitum ruinaque
montis litora obstantia. Cunctatus paulum an retro flecteret, mox
gubernatori ut ita faceret monenti 'Fortes' inquit 'fortuna iuvat:
Pomponianum pete.' (12) Stabiis erat diremptus
sinu medio - nam sensim circumactis curvatisque litoribus mare infunditur -;
ibi quamquam nondum periculo appropinquante, conspicuo tamen et cum
cresceret proximo, sarcinas contulerat in naves, certus fugae si contrarius
ventus resedisset. Quo tunc avunculus meus secundissimo invectus,
complectitur trepidantem consolatur hortatur, utque timorem eius sua
securitate leniret, deferri in balineum iubet; lotus accubat cenat, aut
hilaris aut - quod aeque magnum - similis hilari. (13)
Interim e Vesuvio monte pluribus locis latissimae flammae altaque incendia
relucebant, quorum fulgor et claritas tenebris noctis excitabatur. Ille
agrestium trepidatione ignes relictos desertasque villas per solitudinem
ardere in remedium formidinis dictitabat. Tum se quieti dedit et quievit
verissimo quidem somno; nam meatus animae, qui illi propter amplitudinem
corporis gravior et sonantior erat, ab iis qui limini obversabantur
audiebatur. (14) Sed area ex qua diaeta
adibatur ita iam cinere mixtisque pumicibus oppleta surrexerat, ut si
longior in cubiculo mora, exitus negaretur. Excitatus procedit, seque
Pomponiano ceterisque qui pervigilaverant reddit. (15)
In commune consultant, intra tecta subsistant an in aperto vagentur. Nam
crebris vastisque tremoribus tecta nutabant, et quasi emota sedibus suis
nunc huc nunc illuc abire aut referri videbantur. (16)
Sub dio rursus quamquam levium exesorumque pumicum casus metuebatur, quod
tamen periculorum collatio elegit; et apud illum quidem ratio rationem, apud
alios timorem timor vicit. Cervicalia capitibus imposita linteis
constringunt; id munimentum adversus incidentia fuit. (17)
Iam dies alibi, illic nox omnibus noctibus nigrior densiorque; quam tamen
faces multae variaque lumina solvebant. Placuit egredi in litus, et ex
proximo adspicere, ecquid iam mare admitteret; quod adhuc vastum et adversum
permanebat. (18) Ibi super abiectum linteum
recubans semel atque iterum frigidam aquam poposcit hausitque. Deinde
flammae flammarumque praenuntius odor sulpuris alios in fugam vertunt,
excitant illum. (19) Innitens servolis duobus
assurrexit et statim concidit, ut ego colligo, crassiore caligine spiritu
obstructo, clausoque stomacho qui illi natura invalidus et angustus et
frequenter aestuans erat. (20) Ubi dies
redditus - is ab eo quem novissime viderat tertius -, corpus inventum
integrum illaesum opertumque ut fuerat indutus: habitus corporis quiescenti
quam defuncto similior.
(21) Interim Miseni ego et
mater - sed nihil ad historiam, nec tu aliud quam de exitu eius scire
voluisti. Finem ergo faciam. (22) Unum adiciam,
omnia me quibus interfueram quaeque statim, cum maxime vera memorantur,
audieram, persecutum. Tu potissima excerpes; aliud est enim epistulam aliud
historiam, aliud amico aliud omnibus scribere. Vale.
Während Plinius in diesem 1. Brief die
von Boten und Überlebenden überbrachten Beobachtungen beschrieb, stellte er
in einem zweiten Brief seine eigenen Beobachtungen und Ängste dar:
C. PLINIUS TACITO SUO S.
(1) Ais te adductum litteris
quas exigenti tibi de morte avunculi mei scripsi, cupere cognoscere, quos
ego Miseni relictus - id enim ingressus abruperam - non solum metus verum
etiam casus pertulerim. 'Quamquam animus meminisse horret, ...incipiam.'
(2) Profecto avunculo ipse
reliquum tempus studiis - ideo enim remanseram - impendi; mox balineum cena
somnus inquietus et brevis. (3) Praecesserat
per multos dies tremor terrae, minus formidolosus quia Campaniae solitus;
illa vero nocte ita invaluit, ut non moveri omnia sed verti crederentur. (4)
Irrupit cubiculum meum mater; surgebam invicem, si quiesceret excitaturus.
Resedimus in area domus, quae mare a tectis modico spatio dividebat. (5)
Dubito, constantiam vocare an imprudentiam debeam - agebam enim
duodevicensimum annum -: posco librum Titi Livi, et quasi per otium lego
atque etiam ut coeperam excerpo. Ecce amicus avunculi qui nuper ad eum ex
Hispania venerat, ut me et matrem sedentes, me vero etiam legentem videt,
illius patientiam securitatem meam corripit. Nihilo segnius ego intentus in
librum.
(6) Iam hora diei prima, et
adhuc dubius et quasi languidus dies. Iam quassatis circumiacentibus tectis,
quamquam in aperto loco, angusto tamen, magnus et certus ruinae metus. (7)
Tum demum excedere oppido visum; sequitur vulgus attonitum, quodque in
pavore simile prudentiae, alienum consilium suo praefert, ingentique agmine
abeuntes premit et impellit. (8) Egressi tecta
consistimus. Multa ibi miranda, multas formidines patimur. Nam vehicula quae
produci iusseramus, quamquam in planissimo campo, in contrarias partes
agebantur, ac ne lapidibus quidem fulta in eodem vestigio quiescebant. (9)
Praeterea mare in se resorberi et tremore terrae quasi repelli videbamus.
Certe processerat litus, multaque animalia maris siccis harenis detinebat.
Ab altero latere nubes atra et horrenda, ignei spiritus tortis vibratisque
discursibus rupta, in longas flammarum figuras dehiscebat; fulguribus illae
et similes et maiores erant. (10) Tum vero idem
ille ex Hispania amicus acrius et instantius 'Si frater' inquit 'tuus, tuus
avunculus vivit, vult esse vos salvos; si periit, superstites voluit.
Proinde quid cessatis evadere?' Respondimus non commissuros nos ut de salute
illius incerti nostrae consuleremus. (11) Non
moratus ultra proripit se effusoque cursu periculo aufertur. Nec multo post
illa nubes descendere in terras, operire maria; cinxerat Capreas et
absconderat, Miseni quod procurrit abstulerat. (12)
Tum mater orare hortari iubere, quoquo modo fugerem; posse enim iuvenem, se
et annis et corpore gravem bene morituram, si mihi causa mortis non fuisset.
Ego contra salvum me nisi una non futurum; dein manum eius amplexus addere
gradum cogo. Paret aegre incusatque se, quod me moretur.
(13) Iam cinis, adhuc tamen
rarus. Respicio: densa caligo tergis imminebat, quae nos torrentis modo
infusa terrae sequebatur. 'Deflectamus' inquam 'dum videmus, ne in via
strati comitantium turba in tenebris obteramur.' (14)
Vix consideramus, et nox - non qualis illunis aut nubila, sed qualis in
locis clausis lumine exstincto. Audires ululatus feminarum, infantum
quiritatus, clamores virorum; alii parentes alii liberos alii coniuges
vocibus requirebant, vocibus noscitabant; hi suum casum, illi suorum
miserabantur; erant qui metu mortis mortem precarentur; (15)
multi ad deos manus tollere, plures nusquam iam deos ullos aeternamque illam
et novissimam noctem mundo interpretabantur. Nec defuerunt qui fictis
mentitisque terroribus vera pericula augerent. Aderant qui Miseni illud
ruisse illud ardere falso sed credentibus nuntiabant. (16)
Paulum reluxit, quod non dies nobis, sed adventantis ignis indicium
videbatur. Et ignis quidem longius substitit; tenebrae rursus cinis rursus,
multus et gravis. Hunc identidem assurgentes excutiebamus; operti alioqui
atque etiam oblisi pondere essemus. (17) Possem
gloriari non gemitum mihi, non vocem parum fortem in tantis periculis
excidisse, nisi me cum omnibus, omnia mecum perire misero, magno tamen
mortalitatis solacio credidissem.
(18) Tandem illa caligo
tenuata quasi in fumum nebulamve discessit; mox dies verus; sol etiam
effulsit, luridus tamen qualis esse cum deficit solet. Occursabant
trepidantibus adhuc oculis mutata omnia altoque cinere tamquam nive obducta.
(19) Regressi Misenum curatis utcumque
corporibus suspensam dubiamque noctem spe ac metu exegimus. Metus
praevalebat; nam et tremor terrae perseverabat, et plerique lymphati
terrificis vaticinationibus et sua et aliena mala ludificabantur.
(20) Nobis tamen ne tunc
quidem, quamquam et expertis periculum et exspectantibus, abeundi consilium,
donec de avunculo nuntius.
Haec nequaquam historia digna non scripturus leges et
tibi scilicet qui requisisti imputabis, si digna ne epistula quidem
videbuntur. Vale.
|