Der Untergang einer Stadt

   

Der Berg hinter Pompeji war in römischer Zeit nicht als gefährlich angesehen. worden. Auf Darstellungen hat er eine andere Form als nach dem Ausbruch von 70 und dem späteren von  1631, die die heutige Höhe und Form erschufen.

 
Noch am Morgen des 24. August des Jahres 831 a.u.c. war die Welt in Pompeji in Ordnung. Keiner ahnte etwas von der bevorstehenden Tragödie, obwohl es schon Tage zuvor einige kleinere Erdbeben gegeben hatte. Das waren aber kleine Erdbeben gewesen, nicht so schlimm wie damals vor 14 Jahren, als Pompeji und die gesamte Gegend am Golf von Neapolis beschädigt wurde. Für die Pompejianer war der Vesuv ein ganz normaler Berg. Die Stadtbewohner ahnten nichts von dem vernichtenden Potenzial des ruhenden Vulkans. Also ging man an jenem lauen Sommermorgen wie gewöhnlich seinem Handwerk nach und in den Küchen wurde gerade das Essen vorbereitet, als um 10.00 Uhr der Knall einer gewaltigen Explosion die Bewohner zusammenfahren ließ. Viele stürzten auf die Straßen, um zu sehen, was passiert war und diejenigen, die zum 10 Kilometer entfernten Vesuv aufsahen, bot sich ein schrecklicher Anblick. Der Vulkan hatte einen neuen Krater freigesprengt, der Gipfel des Berges war verschwunden. An dessen Stelle schossen riesige Lavafontänen in den Himmel und bildeten große Ströme, die sich in Richtung Meer wälzten. Sie liefen auf Herkulaneum zu und würden Pompeji nicht erreichen. Glühende Felsbrocken rollten die Flanken des Berges hinunter. Nur kurze Zeit später wurde aus dem feurigen Rot eine riesige, schwarze, pinienförmige Wolke, die drohend den Himmel verdunkelte. In der Stadt wurde der Tag zur Nacht. Kurz darauf setzte ein leichter Regen aus kleinen Steinen, sogenannten Lapilli, und Aschen ein, der sich schnell zu einem infernalischen Chaos steigerte. Die Menschen suchten Schutz in ihren Häusern, oder versuchten mit ihren wertvollsten Besitz in Richtung Meer  zu flüchten. Weiße Asche (Bims) prasselte mit ohrenbetäubendem Lärm auf die Dächer und das Pflaster, dazu das rhythmische Grollen des Berges, der nun vermehrt auch größere Steine und glühende Lava auf die Stadt herabregnen ließ. Giftige Dämpfe strömten wie eine Lawine die Hänge des Vulkans hinunter. Das musste der Zorn der Götter sein, der Weltuntergang. Ratlose Panik verbreitete sich unter der Bevölkerung.
Bis zum Nachmittag war die Stadt unter einer 2,5 Meter dicken Bimsschicht begraben. Dächer zerbarsten unter der Last der Vulkanasche und stürzen ein. Zahllose Menschen fanden den Tod in ihren Häusern. Andere starben auf den Straßen, in dem verzweifelten Bemühen die Stadt zu verlassen.
Gegen Abend dann, endete das unaufhörliche Bombardement. Die Leute kehrten zurück um zu retten, was zu retten war. Ein verhängnisvoller Fehler! In der Nacht zum 25. August kam die alles vernichtende Fracht. Eine Glutwolke (pyroclastische Wolke) aus heißer Asche und giftigen Dämpfen ging über Pompeji nieder und löschte aus, was noch lebte. Die Menschen erstickten, verbrannten und wurden schnell unter Asche begraben.
Insgesamt wurden Millionen von Tonnen vulkanischen Gesteins und Aschen in die Luft geschleudert und regneten im Umkreis von 70 km nieder. Vier Tage lang hielten die Eruptionen an. Pompeji wurde unter einer 5 Meter dicken Schicht aus Bims, Lapilli und Aschen begraben. 
Im Laufe der Zeit verwesten die Körper der Verschütteten bis auf die Skelette und hinterließen Hohlräume in der festgebackenen Lava. Die Forscher unserer Zeit gießen diese grausigen Formen mit Gips aus. Der Todeskampf der Pompejianer blieb so für die Nachwelt erhalten, bis ins letzte Detail. Mehr als 2000 Tote wurden bis jetzt entdeckt.
Dass wir heute etwas über den Hergang der Katastrophe wissen verdanken wir nicht nur den Wissenschaftlern unserer Zeit, sondern auch einem Augenzeugen. Plinus der Jüngere erlebte die Katastrophe von Misenum aus, ca. 25 Kilometer vom Vesuv entfernt. Er berichtete später in 2 Briefen (Übersetzung - Originale s. unten) dem Historiker Tacitus, was geschehen war.

Daniel und Manuela

Weitere Ausbrüche des Vesuvs - Somma

Die Wiederentdeckung und Ausgrabung in Pompeji

Notiz bei Seneca über das Erdbeben von 62

Pompeios, celebrem Campaniae urbem, in quam ab altera parte Surrentinum Stabianumque litus, ab altera Herculanense conueniunt et mare ex aperto reductum amoeno sinu cingunt, consedisse terrae motu, uexatis quaecumque adiacebant regionibus, Lucili, uirorum optime, audiuimus, et quidem hibernis diebus, quos uacare a tali periculo maiores nostri solebant promittere.

Nonis Februariis hic fuit motus Regulo et Verginio consulibus, qui Campaniam, numquam securam huius mali, indemnem tamen et totiens defunctam metu, magna strage uastauit. Nam et Herculanensis oppidi pars ruit dubieque stant etiam quae relicta sunt, et Nucerinorum colonia, ut sine clade, ita non sine querela est. Neapolis quoque priuatim multa, publice nihil amisit leuiter ingenti malo perstricta; uillae uero prorutae, passim sine iniuria tremuere.

Adiciuntur his illa: sexcentarum ouium gregem exanimatum et diuisas statuas, motae post hoc mentis aliquos atque impotentes sui errasse. Quorum ut causas excutiamus, et propositi operis contextus exigit et ipse in hoc tempus congruens casus.


Briefe des Plinius über den Ausbruch von 79

C. PLINIUS TACITO SUO S.

(1) Petis ut tibi avunculi mei exitum scribam, quo verius tradere posteris possis. Gratias ago; nam video morti eius si celebretur a te immortalem gloriam esse propositam. (2) Quamvis enim pulcherrimarum clade terrarum, ut populi ut urbes memorabili casu, quasi semper victurus occiderit, quamvis ipse plurima opera et mansura condiderit, multum tamen perpetuitati eius scriptorum tuorum aeternitas addet. (3) Equidem beatos puto, quibus deorum munere datum est aut facere scribenda aut scribere legenda, beatissimos vero quibus utrumque. Horum in numero avunculus meus et suis libris et tuis erit. Quo libentius suscipio, deposco etiam quod iniungis.

(4) Erat Miseni classemque imperio praesens regebat. Nonum Kal. Septembres hora fere septima mater mea indicat ei apparere nubem inusitata et magnitudine et specie. (5) Usus ille sole, mox frigida, gustaverat iacens studebatque; poscit soleas, ascendit locum ex quo maxime miraculum illud conspici poterat. Nubes - incertum procul intuentibus ex quo monte; Vesuvium fuisse postea cognitum est - oriebatur, cuius similitudinem et formam non alia magis arbor quam pinus expresserit. (6) Nam longissimo velut trunco elata in altum quibusdam ramis diffundebatur, credo quia recenti spiritu evecta, dein senescente eo destituta aut etiam pondere suo victa in latitudinem vanescebat, candida interdum, interdum sordida et maculosa prout terram cineremve sustulerat. (7) Magnum propiusque noscendum ut eruditissimo viro visum. Iubet liburnicam aptari; mihi si venire una vellem facit copiam; respondi studere me malle, et forte ipse quod scriberem dederat. (8) Egrediebatur domo; accipit codicillos Rectinae Tasci imminenti periculo exterritae - nam villa eius subiacebat, nec ulla nisi navibus fuga -: ut se tanto discrimini eriperet orabat. (9) Vertit ille consilium et quod studioso animo incohaverat obit maximo. Deducit quadriremes, ascendit ipse non Rectinae modo sed multis - erat enim frequens amoenitas orae - laturus auxilium. (10) Properat illuc unde alii fugiunt, rectumque cursum recta gubernacula in periculum tenet adeo solutus metu, ut omnes illius mali motus omnes figuras ut deprenderat oculis dictaret enotaretque.

(11) Iam navibus cinis incidebat, quo propius accederent, calidior et densior; iam pumices etiam nigrique et ambusti et fracti igne lapides; iam vadum subitum ruinaque montis litora obstantia. Cunctatus paulum an retro flecteret, mox gubernatori ut ita faceret monenti 'Fortes' inquit 'fortuna iuvat: Pomponianum pete.' (12) Stabiis erat diremptus sinu medio - nam sensim circumactis curvatisque litoribus mare infunditur -; ibi quamquam nondum periculo appropinquante, conspicuo tamen et cum cresceret proximo, sarcinas contulerat in naves, certus fugae si contrarius ventus resedisset. Quo tunc avunculus meus secundissimo invectus, complectitur trepidantem consolatur hortatur, utque timorem eius sua securitate leniret, deferri in balineum iubet; lotus accubat cenat, aut hilaris aut - quod aeque magnum - similis hilari. (13) Interim e Vesuvio monte pluribus locis latissimae flammae altaque incendia relucebant, quorum fulgor et claritas tenebris noctis excitabatur. Ille agrestium trepidatione ignes relictos desertasque villas per solitudinem ardere in remedium formidinis dictitabat. Tum se quieti dedit et quievit verissimo quidem somno; nam meatus animae, qui illi propter amplitudinem corporis gravior et sonantior erat, ab iis qui limini obversabantur audiebatur. (14) Sed area ex qua diaeta adibatur ita iam cinere mixtisque pumicibus oppleta surrexerat, ut si longior in cubiculo mora, exitus negaretur. Excitatus procedit, seque Pomponiano ceterisque qui pervigilaverant reddit. (15) In commune consultant, intra tecta subsistant an in aperto vagentur. Nam crebris vastisque tremoribus tecta nutabant, et quasi emota sedibus suis nunc huc nunc illuc abire aut referri videbantur. (16) Sub dio rursus quamquam levium exesorumque pumicum casus metuebatur, quod tamen periculorum collatio elegit; et apud illum quidem ratio rationem, apud alios timorem timor vicit. Cervicalia capitibus imposita linteis constringunt; id munimentum adversus incidentia fuit. (17) Iam dies alibi, illic nox omnibus noctibus nigrior densiorque; quam tamen faces multae variaque lumina solvebant. Placuit egredi in litus, et ex proximo adspicere, ecquid iam mare admitteret; quod adhuc vastum et adversum permanebat. (18) Ibi super abiectum linteum recubans semel atque iterum frigidam aquam poposcit hausitque. Deinde flammae flammarumque praenuntius odor sulpuris alios in fugam vertunt, excitant illum. (19) Innitens servolis duobus assurrexit et statim concidit, ut ego colligo, crassiore caligine spiritu obstructo, clausoque stomacho qui illi natura invalidus et angustus et frequenter aestuans erat. (20) Ubi dies redditus - is ab eo quem novissime viderat tertius -, corpus inventum integrum illaesum opertumque ut fuerat indutus: habitus corporis quiescenti quam defuncto similior.

(21) Interim Miseni ego et mater - sed nihil ad historiam, nec tu aliud quam de exitu eius scire voluisti. Finem ergo faciam. (22) Unum adiciam, omnia me quibus interfueram quaeque statim, cum maxime vera memorantur, audieram, persecutum. Tu potissima excerpes; aliud est enim epistulam aliud historiam, aliud amico aliud omnibus scribere. Vale.

Während Plinius in diesem 1. Brief die von Boten und Überlebenden überbrachten Beobachtungen beschrieb, stellte er in einem zweiten Brief seine eigenen Beobachtungen und Ängste dar:


C. PLINIUS TACITO SUO S.

(1) Ais te adductum litteris quas exigenti tibi de morte avunculi mei scripsi, cupere cognoscere, quos ego Miseni relictus - id enim ingressus abruperam - non solum metus verum etiam casus pertulerim. 'Quamquam animus meminisse horret, ...incipiam.'

(2) Profecto avunculo ipse reliquum tempus studiis - ideo enim remanseram - impendi; mox balineum cena somnus inquietus et brevis. (3) Praecesserat per multos dies tremor terrae, minus formidolosus quia Campaniae solitus; illa vero nocte ita invaluit, ut non moveri omnia sed verti crederentur. (4) Irrupit cubiculum meum mater; surgebam invicem, si quiesceret excitaturus. Resedimus in area domus, quae mare a tectis modico spatio dividebat. (5) Dubito, constantiam vocare an imprudentiam debeam - agebam enim duodevicensimum annum -: posco librum Titi Livi, et quasi per otium lego atque etiam ut coeperam excerpo. Ecce amicus avunculi qui nuper ad eum ex Hispania venerat, ut me et matrem sedentes, me vero etiam legentem videt, illius patientiam securitatem meam corripit. Nihilo segnius ego intentus in librum.

(6) Iam hora diei prima, et adhuc dubius et quasi languidus dies. Iam quassatis circumiacentibus tectis, quamquam in aperto loco, angusto tamen, magnus et certus ruinae metus. (7) Tum demum excedere oppido visum; sequitur vulgus attonitum, quodque in pavore simile prudentiae, alienum consilium suo praefert, ingentique agmine abeuntes premit et impellit. (8) Egressi tecta consistimus. Multa ibi miranda, multas formidines patimur. Nam vehicula quae produci iusseramus, quamquam in planissimo campo, in contrarias partes agebantur, ac ne lapidibus quidem fulta in eodem vestigio quiescebant. (9) Praeterea mare in se resorberi et tremore terrae quasi repelli videbamus. Certe processerat litus, multaque animalia maris siccis harenis detinebat. Ab altero latere nubes atra et horrenda, ignei spiritus tortis vibratisque discursibus rupta, in longas flammarum figuras dehiscebat; fulguribus illae et similes et maiores erant. (10) Tum vero idem ille ex Hispania amicus acrius et instantius 'Si frater' inquit 'tuus, tuus avunculus vivit, vult esse vos salvos; si periit, superstites voluit. Proinde quid cessatis evadere?' Respondimus non commissuros nos ut de salute illius incerti nostrae consuleremus. (11) Non moratus ultra proripit se effusoque cursu periculo aufertur. Nec multo post illa nubes descendere in terras, operire maria; cinxerat Capreas et absconderat, Miseni quod procurrit abstulerat. (12) Tum mater orare hortari iubere, quoquo modo fugerem; posse enim iuvenem, se et annis et corpore gravem bene morituram, si mihi causa mortis non fuisset. Ego contra salvum me nisi una non futurum; dein manum eius amplexus addere gradum cogo. Paret aegre incusatque se, quod me moretur.

(13) Iam cinis, adhuc tamen rarus. Respicio: densa caligo tergis imminebat, quae nos torrentis modo infusa terrae sequebatur. 'Deflectamus' inquam 'dum videmus, ne in via strati comitantium turba in tenebris obteramur.' (14) Vix consideramus, et nox - non qualis illunis aut nubila, sed qualis in locis clausis lumine exstincto. Audires ululatus feminarum, infantum quiritatus, clamores virorum; alii parentes alii liberos alii coniuges vocibus requirebant, vocibus noscitabant; hi suum casum, illi suorum miserabantur; erant qui metu mortis mortem precarentur; (15) multi ad deos manus tollere, plures nusquam iam deos ullos aeternamque illam et novissimam noctem mundo interpretabantur. Nec defuerunt qui fictis mentitisque terroribus vera pericula augerent. Aderant qui Miseni illud ruisse illud ardere falso sed credentibus nuntiabant. (16) Paulum reluxit, quod non dies nobis, sed adventantis ignis indicium videbatur. Et ignis quidem longius substitit; tenebrae rursus cinis rursus, multus et gravis. Hunc identidem assurgentes excutiebamus; operti alioqui atque etiam oblisi pondere essemus. (17) Possem gloriari non gemitum mihi, non vocem parum fortem in tantis periculis excidisse, nisi me cum omnibus, omnia mecum perire misero, magno tamen mortalitatis solacio credidissem.

(18) Tandem illa caligo tenuata quasi in fumum nebulamve discessit; mox dies verus; sol etiam effulsit, luridus tamen qualis esse cum deficit solet. Occursabant trepidantibus adhuc oculis mutata omnia altoque cinere tamquam nive obducta. (19) Regressi Misenum curatis utcumque corporibus suspensam dubiamque noctem spe ac metu exegimus. Metus praevalebat; nam et tremor terrae perseverabat, et plerique lymphati terrificis vaticinationibus et sua et aliena mala ludificabantur.

(20) Nobis tamen ne tunc quidem, quamquam et expertis periculum et exspectantibus, abeundi consilium, donec de avunculo nuntius.

Haec nequaquam historia digna non scripturus leges et tibi scilicet qui requisisti imputabis, si digna ne epistula quidem videbuntur. Vale.